Hà Giang: Trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật

Theo số liệu thống kê trên địa bàn toàn tỉnh Hà Giang có khoảng 8.547 người thuộc diện khuyết tật, tập trung chủ yếu ở các dạng tật như vận động, thị giác, thính giác, ngôn ngữ, thần kinh, thiểu năng trí tuệ. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến khuyết tật là do bẩm sinh, bệnh tật, hậu quả của chiến tranh và tai nạn giao thông, kết hôn cận huyết, tai nạn lao động, di truyền... Hiện nay toàn tỉnh có 8/11 huyện, thành phố đã thành lập Hội người khuyết tật và Hội nạn nhân chất độc màu da cam.

Đời sống của người khuyết tật trên địa bàn tỉnh còn gặp nhiều khó khăn, 90% số người khuyết tật là dân tộc thiểu số, sống ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa và có 31,58% số người khuyết tật thuộc hộ nghèo, ít có điều kiện tiếp xúc với các thông tin, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, trợ giúp pháp lý và các biện pháp hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng, nhu cầu trợ giúp pháp lý của diện người khuyết tật chủ yếu thông qua các hình thức tư vấn tại cộng đồng. Lĩnh vực pháp luật được yêu cầu trợ giúp pháp lý nhiều nhất là chế độ chính sách về bảo trợ xã hội trên địa bàn tỉnh cho người khuyết tật.

Trong năm 2013, được sự quan tâm của các cấp chính quyền địa phương hoạt động trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật được thực hiện thông qua các hình thức khác nhau và đạt được những kết quả nhất định, tuy chưa thực sự chuyên sâu, nhưng bước đầu đã tạo điều kiện cho người khuyết tật được tiếp cận với hoạt động trợ giúp pháp lý. Ngay sau khi có Quyết định số 3888/QĐ-BTP ngày 18 tháng 12 năm 2012 của Bộ Tư pháp về việc ban hành Kế hoạch năm 2013 triển khai thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật. Trung tâm trợ giúp pháp lý đã tham mưu cho Sở Tư pháp trình UBND tỉnh ban hành Quyết định 629/QĐ-UBND ngày 05 tháng 04 năm 2013 về việc ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật trên địa bàn tỉnh Hà Giang năm 2013. Hoạt động truyền thông về trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật được kết hợp thực hiện tại các đợt trợ giúp pháp lý lưu động về cơ sở, tập trung chủ yếu giới thiệu về Luật người khuyết tật, diện người khuyết tật được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí, chế độ bảo trợ xã hội của tỉnh đối với diện người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng…Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý Trung tâm đã thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật với tổng số: 22 vụ việc, trong đó: Tư vấn 20 vụ việc; đại diện bào chữa 02 vụ việc. Tổ chức được 29 đợt trợ giúp pháp lý lưu động kết hợp với sinh hoạt chuyên đề về Luật người khuyết tật tại 87 xã, 43 thôn thuộc 11 huyện, thành phố. Tại các đợt trợ giúp pháp lưu động đã tư vấn, hướng dẫn, giải đáp pháp luật cho hơn 3.600 người (bao gồm người khuyết tật và người thân thích của người khuyết tật). Nhằm tăng cường năng lực thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật Trung tâm đã tổ chức 01 Hội nghị tập huấn kiến thức pháp luật về trợ giúp pháp lý cho 73 đại biểu là chuyên viên, cộng tác viên; tập trung hướng dẫn về các diện người được trợ giúp pháp lý theo quy định tại Nghị định số 14/2013/NĐ-CP ngày 05 tháng 02 năm 2013 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 07/2007/NĐ-CP ngày 12 tháng 01 năm 2007 trong đó có diện người khuyết tật.
 
Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật còn gặp nhiều trở ngại như: Điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Giang còn khó khăn, địa hình phức tạp, giao thông chia cắt, dân cư chủ yếu là người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng xâu, vùng xa; trình độ dân trí thấp, không biết nói tiếng phổ thông, ảnh hưởng lớn đến việc tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí. Nhiều người khuyết tật chưa biết về quyền được trợ giúp pháp lý hoặc biết nhưng không có điều kiện tiếp cận với dịch vụ này do điều kiện khách quan mang lại. Đối với những người bị các dạng tật như câm, điếc họ chỉ sinh hoạt ở môi trường hạn hẹp, giao tiếp ở mức tối thiểu với người xung quanh nên rất khó khăn để giao tiếp, thu thập thông tin giúp đỡ cho họ tiếp cận với hoạt động trợ giúp pháp lý. Chưa hình thành được đội ngũ cộng tác viên là những cán bộ, thành viên của các cơ quan, tổ chức về người khuyết tật hoặc bản thân họ là người khuyết tật. Số lượng Trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm hiện nay còn ít (04 người), các cộng tác viên hoạt động kiêm nhiệm, chưa có sự chủ động trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật, chủ yếu tham gia các hoạt động khi có yêu cầu của Trung tâm. Người thực hiện trợ giúp pháp lý chưa được tập huấn các kỹ năng, nghiệp vụ chuyên sâu trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật. Đa phần người khuyết tật đều có thái độ mặc cảm, thiếu tự tin trước đám đông, không thể tự mình chủ động tiếp cận với các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, khi có nhu cầu hoặc khi đã tiếp cận thì không thể tự trình bày mà cần phải có người khác giúp đỡ. Do vậy, phần nào đã ảnh hưởng đến việc nắm bắt thông tin, tâm tư nguyện vọng của người yêu cầu trợ giúp pháp lý. Do ngân sách địa phương hạn hẹp, không bố trí kinh phí riêng nên hoạt động trợ giúp pháp lý chưa mang tính chuyên sâu. Hoạt động trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật được lồng ghép thực hiện trong các chương trình triển khai Quyết định 52/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ pháp lý nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện nghèo. Quyết định số 59/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chính sách trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã nghèo và ngân sách địa phương.

Để khắc phục những khó khăn, hạn chế nêu trên trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật. Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Hà Giang đã chủ động tham mưu cho Sở Tư pháp trình Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật trên địa bàn tỉnh Hà Giang năm 2014, nhằm triển khai thực hiện có hiệu quả chính sách trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật ở Hà Giang./.

Tác giả: Cam Vân